陪péibồi

Chữ này có sống trong tiếng Việt, chỉ là ở một chỗ ít ai ngờ: bồi thẩm đoàn. Bồi thẩm không phải quan toà; họ là những người ngồi bên cạnh quan toà để cùng xét. Đó đúng là việc mà 陪 làm, và tiếng Việt đã giữ nguyên nghĩa ấy trong một thuật ngữ pháp lý, rồi thôi không dùng chữ bồi ở đâu khác nữa.

Hình chữ nói cùng một điều. 陪 mười nét, mang bộ 阜 (phụ, gò đất) viết gọn thành 阝 bên trái — cùng bộ với 队. Theo cách giải thích cổ, nghĩa gốc là đắp thêm một gò nữa ngay sát gò cũ: cái thứ hai có mặt là vì cái thứ nhất, không phải vì bản thân nó.

Sự lệch vai ấy chính là toàn bộ nội dung của từ, và là chỗ dễ dùng sai nhất. 我跟你去医院 với 我陪你去医院 dịch sang tiếng Việt gần như một câu, nhưng 跟 nói hai người cùng đi, còn 陪 nói tôi đi vì bạn — người có việc ở bệnh viện là bạn. Vì thế 陪 luôn cần một con người đứng ngay sau nó rồi mới đến động từ: 陪我去, 陪孩子做作业.

Cái giá phải trả nằm ở phía tiếng Việt. Sáu câu ví dụ của từ này dùng tới năm cách nói khác nhau — đi cùng, ngồi cùng, ở lại với, ở bên, ăn cơm cùng — vì ta không có chữ nào gánh nổi cả sáu. Riêng tháp tùng thì đúng nghĩa mà sai giọng: nó dành cho đoàn tuỳ tùng của quan chức, không dùng được cho việc ngồi cạnh con làm bài.