通tōngthông

Giao thông, thông báo, phổ thông, lưu thông, thông tin, giấy thông hành — người Việt gọi tên chữ 通 mấy chục lần mỗi ngày mà gần như không bao giờ để nó đứng một mình. Đó chính là chỗ khác lớn nhất: trong tiếng Trung, 通 là một động từ đầy đủ, tự nó làm vị ngữ được, 这条路通了 đã là trọn một câu.

Bộ thủ nói hết nghĩa gốc. 通 mang bộ 辶 (sước) — bước chân đi — với mười nét; phần bên trong chỉ mượn âm chứ không góp nghĩa. Hễ chữ nào đeo bộ này thì chuyện của nó là chuyện di chuyển, và 通 là trường hợp thuần nhất của cả nhóm: đường đi lọt, không tắc ở đâu.

Từ một hình ảnh duy nhất ấy mà ra bốn thứ rất khác nhau, tất cả đều nằm trong ví dụ của từ: đường thông (这条路通了), không khí thông (房间里空气不通), hai căn phòng thông nhau (这两个房间是通的), và điện thoại gọi được (电话打不通). Tiếng Việt đi được ba chặng đầu — ta cũng nói thông đường, thông cống, hai phòng thông nhau — nhưng đến chặng thứ tư thì bỏ cuộc: không ai nói "gọi không thông", ta nói "gọi không được".

Chặng thứ năm thì tiếng Việt không có chỗ nào để đặt. 通 còn làm lượng từ: 我给他打了一通电话, mà người Việt đếm bằng cuộc — "một cuộc điện thoại". Nghĩ kỹ thì cách đếm ấy vẫn trung thành với bộ 辶: mỗi cuộc gọi là một lần đường dây được nối thông từ đầu này sang đầu kia, và tiếng Trung đếm luôn bằng chính cái sự thông đó.