负责人fùzérénphụ trách nhân

Hỏi 谁是负责人？ trong một cơ quan là hỏi một câu rất cụ thể: ai ký, ai trả lời, ai đứng ra khi có chuyện. Câu ấy không hỏi chức danh. Một 负责人 có thể là giám đốc, mà cũng có thể chỉ là người được giao đứng mũi cho đúng một việc — 项目负责人 — nên từ này sống dày trong biển hiệu, trong đơn từ, trong bản tin.

Chữ 人 đứng cuối làm việc của một cái đuôi đúc danh từ: đặt sau một việc là ra người làm việc ấy. Thuộc một 负责人 thì đọc được cả họ — 主持人 người dẫn chương trình, 发言人 người phát ngôn, 收件人 người nhận, 经纪人 người môi giới. Cái đuôi ấy nằm cuối từ tiếng Trung nhưng nằm đầu từ tiếng Việt, nên dịch từ nào cũng phải đọc ngược từ chữ cuối lên; quen một lần là dùng được cho cả họ.

Chỗ hay sai là quên rằng 负责 và 负责人 khác từ loại. 负责 là động từ: 这件事由我负责. 负责人 là danh từ, cần 是 hoặc một chữ 的 đỡ lấy: 他是我们公司的负责人. Câu 我负责人 thì không nói được gì. Khi cần lịch sự, người ta đếm bằng 位 chứ không phải 个 — chi tiết nhỏ nhưng đúng giọng công sở.

Tiếng Việt dựng từ này bằng đúng hai mảnh ấy, chỉ xếp ngược lại: phụ trách là động từ ("anh phụ trách mảng nào?"), muốn có danh từ thì thêm người vào phía trước. Khác biệt là ta còn phải chọn lời tuỳ chỗ — người phụ trách ở cơ quan, người đứng đầu trong bản tin, người chịu trách nhiệm khi có sự cố — còn tiếng Trung dùng một từ cho cả ba tình huống.