视频shìpínthị tần

Từ này ra đời trong phòng kỹ thuật, không phải ngoài đời. Tiếng Trung gọi dải tín hiệu mang tiếng là 音频, dải mang hình là 视频; đọc theo âm Hán-Việt thì thành âm tần và thị tần. Ngành vô tuyến của ta giữ vế đầu — âm tần, cao tần — mà bỏ trống vế sau. Rồi máy tính và điện thoại tới, 视频 bước từ sách kỹ thuật ra ngoài phố, còn tiếng Việt bê nguyên tiếng nước ngoài về: video, clip.

频 chính là chữ tần của tần số, tần suất, và từ điển ghi nghĩa nó gọn lỏn: nhiều lần, liên tiếp. Chữ xếp vào bộ 页 (hiệt, cái đầu) — phần góp nghĩa, chứ không phải phần góp âm. Nắm chữ này là được thêm một từ dùng mỗi ngày: 频道, đường tần số, tức cái kênh trên tivi.

Chữ 视 thì đã quen mặt qua 电视. Đáng để ý là âm thị của người Việt chỉ quanh quẩn ở con mắt và phòng khám — thị lực, thị giác, cận thị — chưa bao giờ leo lên màn hình. Tiếng Trung lấy đúng chữ ấy dựng cả mảng từ của thời màn ảnh: 电视 là cái hộp trong phòng khách, 视频 là đoạn hình trong túi áo.

Lúc dùng, nhớ nó là một đoạn, không phải bộ phim. Lượng từ là 个 — 我给你发一个视频 — chứ không phải chữ đếm của phim rạp; chuyện dài vẫn là việc của 电影. Động từ đi kèm cũng là động từ của điện thoại: 发 gửi, 看 xem, còn nó nằm trong máy như một tệp, đúng như 手机里的视频不见了.