脱tuōthoát

Tiếng Việt vẫn còn giữ nguyên nghĩa "cởi" của chữ này, chỉ là giấu ở một chỗ ít ai để ý: thoát y. Đúng chữ 脱衣 của tiếng Trung, đúng nghĩa cởi áo, nằm sẵn trong tiếng Việt — nhưng vì nó chỉ xuất hiện trong đúng một cụm, ta quen coi thoát là ra khỏi, tránh được, chứ không phải bỏ ra khỏi người.

Mặt chữ giải thích được vì sao hai nghĩa ấy vốn là một. 脱 mang bộ 肉 (nhục — thịt), viết gọn thành 月 ở bên trái, tức là chữ này neo vào thân thể; phần 兑 bên phải chỉ mượn âm. Cái gì đang bám vào thân mà rời ra thì là 脱: tấm áo rời khỏi người, con rắn rời khỏi lớp da, và cũng chính là người rời khỏi cái đang giam mình.

Tiếng Việt đem về nhánh trừu tượng và bỏ lại nhánh cụ thể: thoát nạn, thoát hiểm, giải thoát — toàn những thứ không sờ được. Tiếng Trung giữ cả hai nhưng đảo thứ tự ưu tiên: nghĩa "ra khỏi" lui vào các từ ghép như 逃脱, còn 脱 đứng một mình trong câu nói thường ngày thì gần như luôn là cởi.

Còn một chỗ nữa nghĩa cụ thể vẫn nguyên vẹn trong tiếng Việt: thoát xác. Con ve, con rắn bỏ lại lớp vỏ cũ — vẫn là cái gì đó rời khỏi thân. Cứ nhớ thoát y và thoát xác thì 脱鞋, 脱衣服 sẽ hết lạ.