皮肤pífūbì phu

她的皮肤很白 là câu người ta nói ngoài đời, không phải một dòng trong bệnh án. Nhưng đọc theo âm Hán-Việt thì bì phu lại nghe đúng như bệnh án, còn tiếng Việt ngoài đời chỉ có một tiếng cho tất cả: da. Hai chữ đổi lấy một tiếng — chỗ chênh ấy đáng xem.

肤 mang bộ 肉 (nhục) và từ điển ghi cho nó vỏn vẹn một nghĩa: da. Danh sách những chữ nó chịu đi cùng ngắn đến mức học thuộc được, và đáng nhớ nhất trong đó là 肤浅 — nông cạn. Da là lớp ngoài cùng, nên hiểu tới da là hiểu chưa tới đâu. Tiếng Việt cũng nghĩ y hệt, chỉ nói bằng tiếng của mình: "mới chạm ngoài da". Chữ còn lại nên nhớ là 肤色, màu da.

皮 thì ngược lại, đi khắp nơi, vì tiếng Trung giao cho nó mọi lớp bọc bên ngoài: 苹果皮 là vỏ táo, 书皮 là bìa sách, 牛皮 là da bò đã thuộc. Tiếng Việt chia đúng vùng ấy ra ba tiếng khác nhau — da, vỏ, bì — nên dịch ngược thì phải chọn, còn người Trung Quốc không phải chọn gì cả.

Từ đó ra cái bẫy dễ mắc nhất: 皮肤 chỉ dành cho da sống trên người. Tấm da bò làm giày là 皮, không ai nói 牛皮肤; vỏ quả cũng vậy. Ngược lại, hễ nói về da người như một thứ chăm sóc được thì phải đủ hai chữ — 保护皮肤, 皮肤有点儿干, 皮肤科 mà ta gọi là khoa da liễu. Để ý thêm là tiếng Trung để 皮肤 làm chủ ngữ rất tự nhiên: 多喝水，皮肤会更好. Tiếng Việt muốn nghe xuôi thường phải mượn thêm một chữ, thành làn da.