痛tòngthống

Hồ sơ ghi cho 痛 hai từ loại: tính từ và trạng từ. Vế thứ nhất thì sáu câu ví dụ nói đã đủ. Vế thứ hai không có câu nào minh hoạ, mà lại là phần đáng học nhất, và cũng là phần giải thích vì sao âm thống trong tiếng Việt nghe nặng đến thế.

Làm tính từ, 痛 tự đứng thành cả vị ngữ, không cần động từ nào đỡ: 你哪里痛 đã là trọn một câu hỏi. Nhưng vì là tính từ thật nên lúc kể chuyện nó cần chữ chỉ mức đi kèm — 有点儿痛, 很痛 — và khi hết đau thì báo bằng 了: 吃了药以后就不痛了. Để ý chỗ đó, 不痛了 không phải "không đau" mà là hết đau; cái 了 ấy báo một sự đổi trạng thái, thứ tiếng Việt phải diễn bằng hẳn một chữ riêng.

Vế trạng từ mở ra đời sống thứ hai. Đặt 痛 trước một động từ thì nó thôi nói chuyện đau, chuyển sang nghĩa cho đã, cho hết mức: 痛哭 là khóc cho hả, 痛骂 là mắng cho ra mắng, 痛饮 là uống thả cửa. Người Việt giữ đúng một từ trong họ ấy, và giữ rất khéo: thống khoái, tức 痛快 — sướng đến tận cùng.

Vậy chữ này đo cường độ chứ không đo hay dở: đau tới đáy hay sướng tới đáy đều là 痛. Ngược lại, ở riêng nghĩa đau thì tiếng Việt mới là bên chia nhỏ — ta có đau, nhức, buốt, rát, mỗi tiếng một kiểu cảm giác, còn 痛 gom hết vào một. Cứ nhìn chỗ đau mà chọn tiếng Việt: 头痛 quen tai là nhức đầu, còn 腿很痛 là chân đau.