由yóudo

Nhìn kỹ các câu ví dụ: 这次活动由谁负责, 这些钱由公司出, 这个班由张老师教. Sau 由 luôn là một người hoặc một tổ chức, và việc đứng sau là việc người ấy đảm lấy. Đây là chữ để phân công, để chỉ ra ai gánh phần nào, chứ không phải chữ kể lại chuyện đã xảy đến với ai.

Vì thế nó khác 被. 被 kể cái rơi xuống đầu người ta, thường ngoài ý muốn; 由 chỉ ra ai cầm phần việc. Và vì đã là chuyện trách nhiệm nên nó hay xuất hiện đúng lúc người ta chối: 这不是由我决定的 — đóng khung trong 是…的 để đẩy phần quyết định sang chỗ khác.

Có một nhánh dùng rất gọn mà tiếng Việt cũng gọn y hệt: 去不去由你决定, đi hay không là do bạn quyết. Chữ do của ta bám sát chữ 由 ở đây đến mức không phải nghĩ.

Chỗ hai bên rời nhau là nhánh nghĩa "từ chỗ nào". 由 dẫn được cả điểm xuất phát, còn chữ do tiếng Việt thì không theo được — chỗ ấy ta phải nói từ. Theo lối chiết tự truyền thống, 由 thuộc bộ 田 (điền, ruộng) và vẫn được diễn giải là cái mầm nhú lên khỏi mặt ruộng, tức hình ảnh "từ đâu mà ra". Nhánh ấy để lại cho tiếng Việt hai từ quen mặt: lý do, cái cớ mà sự việc từ đó sinh ra, và tự do, mọi sự đều từ mình mà ra.