法fǎpháp

Đọc sáu câu ví dụ mà tìm chữ 法 đứng một mình thì không thấy: lần nào nó cũng dính vào một chữ khác — 法律, 办法, 方法, 说法, 语法, 合法. Đây là mục từ dạy một viên gạch chứ không dạy một bức tường. Muốn nói "luật" trơn, tiếng Trung đòi 法律; muốn nói "cách" trơn, phải là 办法 hay 方法.

Chỗ đứng trong từ quyết định nghĩa nào. 法 ngồi ở đuôi, ngay sau một động từ, thì gần như luôn là "cách": 说法, 看法, 用法, 吃法 — và ở đó nó nhẹ tênh, đem vào chuyện bếp núc cũng được. Chỉ khi đi cùng chuyện công quyền nó mới là luật: 法律, 法院, 合法, 违法. Một mặt chữ, hai tầng giọng cách nhau rất xa.

Khác biệt lớn nhất so với tiếng Việt không nằm ở nghĩa mà ở sức sinh sôi. Cái đuôi 法 của tiếng Trung vẫn đẻ ra từ mới — 玩法 là cách chơi một trò, 活法 là lối sống của một người. Còn pháp trong tiếng Việt nằm trong một danh sách đã đóng: ta dùng lại những từ có sẵn chứ không ghép thêm. Vậy nên cái đáng mang về từ chữ này là một quy tắc đọc: gặp một động từ lạ có 法 bám sau, cứ hiểu là "cách làm việc ấy" rồi đọc tiếp.