油yóudu

Một chữ 油 của tiếng Trung phải chia cho ba chữ tiếng Việt. 炒菜要放一点儿油 là dầu; 这个菜油太多了 đã ngả sang dầu mỡ; 车没油了 thì thành xăng. Không phải tiếng Trung nghèo chữ, mà là hai bên cắt cùng một khối theo hai đường khác nhau.

Tiếng Việt cắt theo trạng thái và theo nguồn gốc: thứ lỏng, ép từ cây thì gọi dầu, thứ đặc, lấy từ con vật thì gọi mỡ. Tiếng Trung không quan tâm chỗ đó. 猪油 là mỡ lợn, 黄油 là bơ, 花生油 là dầu lạc — cả ba đều là 油, vì tiêu chí duy nhất là chất béo dùng được. Nên lúc dịch sang tiếng Việt, ta phải tự hỏi thứ ấy đặc hay lỏng, ép từ cây hay lấy từ con vật; người nói tiếng Trung không phải hỏi gì.

Nhánh nhiên liệu mọc ra từ đúng chỗ ấy: cái gì lỏng, trơn, đốt được hoặc bôi trơn được thì đều đeo chữ 油 — 汽油, 柴油, 石油. Tiếng Việt lại đổi hẳn gốc từ, sang xăng mượn của tiếng Pháp, nên mối liên hệ giữa chai dầu trong bếp và bình xăng ngoài đường bị cắt đứt; bên tiếng Trung nó vẫn còn nguyên trên mặt chữ.

Còn một chỗ đeo chữ 油 mà không phải dầu: 酱油, thứ nước chấm đen sẫm. Người Việt gọi là xì dầu, và tiếng cuối ấy vẫn là chữ 油 này — theo cách giải thích thường gặp thì nó vào tiếng Việt qua đường tiếng Quảng Đông, chứ không qua âm Hán-Việt du.