毕业生bìyèshēngtất nghiệp sinh

Trong tiếng Việt, người tốt nghiệp là một cái nhãn không có hạn dùng. 毕业生 thì luôn dính vào một năm — 今年的毕业生, 他是去年的毕业生, 这家公司很喜欢用毕业生. Nó gọi tên một lứa vừa ra khỏi cổng trường, không phải mọi người từng có tấm bằng, nên bản dịch trúng giọng nhất thường là người mới ra trường.

Chữ đáng lấy về là 毕. Từ điển ghi nghĩa rất gọn: xong, kết thúc — và người Việt vẫn dùng chữ ấy, chỉ ở chỗ khác, vì 完毕 chính là hoàn tất. Nắm được nghĩa "xong" thì 毕业 đọc thẳng ra là làm xong cái 业; mà 业 ở đây không phải nghề nghiệp, từ điển cho nó cả nghĩa việc học, và đó mới là nghĩa đang chạy.

Ba chữ nhưng chỉ hai mối nối: 毕业 là một khối động từ, rồi 生 khoác ra ngoài để biến việc thành người — đúng cái đuôi đã dựng nên 学生, 中学生, 研究生. Có điều 毕业生 là thành viên trớ trêu nhất của họ ấy: chữ 生 vốn gọi người đang học, ở đây lại gắn vào một việc vừa xong. Một 生 vừa thôi làm 生.

Chỗ phải cân nhắc khi dịch nằm ở bậc học. 毕业生 không nói bậc — cùng một từ cho lớp cuối cấp lẫn cho một khoá đại học — nên người dịch phải chọn trước giữa học sinh tốt nghiệp và sinh viên tốt nghiệp, mà 你们班有多少毕业生 chẳng cho manh mối nào ngoài chữ 班. Còn khi câu chỉ kể việc, hãy trả nó về động từ: 他是去年的毕业生 nghe tự nhiên nhất là "anh ấy tốt nghiệp từ năm ngoái".