暑假shǔjiàthử giá

Trên tờ lịch treo tường của các cụ, xen giữa lập hạ và mang chủng, có hai cái tên đi liền nhau: tiểu thử và đại thử — quãng nóng nhất của cả năm. Chữ thử ấy chính là 暑, nửa đầu của 暑假. Người Việt đọc chữ này mỗi mùa hè, chỉ là đọc trên lịch chứ chưa bao giờ gặp nó trong một từ.

暑 có 12 nét, đội bộ 日 (nhật) — mặt trời — trên đầu, và nghĩa từ điển của nó là nắng nóng chứ không phải mùa hè; mùa hè có chữ riêng là 夏. Tiếng Việt còn giữ 暑 ở một chỗ bất ngờ hơn: hàn thử biểu, cái nhiệt kế, nghĩa đen là bảng đo lạnh — nóng. Hai chữ hàn và thử trong đó đúng là hai chữ mở đầu của 寒假 và 暑假.

假 có 11 nét, bộ 人 (nhân), và mang hai âm. Đọc jiǎ thì là giả, không thật — chữ ta gặp trong giả mạo, giả thiết, giả sử. Đọc jià thì từ điển ghi âm giá và nghĩa chuyển hẳn sang kỳ nghỉ. Theo cách giải thích cổ, gốc chung của hai nghĩa là "mượn": điều chưa có thật thì phải mượn mà đặt ra, còn ngày nghỉ là quãng thời gian mượn khỏi công việc.

Trong câu, 暑假 là danh từ chỉ thời gian nên đứng thẳng ở đầu, không cần thêm giới từ: 暑假我打算回家乡. Muốn nói "được nghỉ hè" thì đã có sẵn cụm 放暑假, như 我们不放暑假. Còn âm thử giá thì đừng cố dùng khi nói tiếng Việt: không ai hiểu, mà chỉ đọc chệch một nhịp là thành giả, ra một nghĩa khác hẳn.