旅行lǚxínglữ hành

Biển hiệu khắp Việt Nam vẫn treo hai chữ ấy: công ty lữ hành. Đọc lên thì quen tai, nhưng hỏi "lữ" nghĩa là gì thì phần lớn người Việt đứng lại.

Chữ 旅 xếp vào bộ 方 (phương). Theo cách giải thích cổ, chữ vẽ một đám người tụ dưới lá cờ, và nghĩa gốc của nó là một đơn vị quân đội — nghĩa ấy còn nguyên vẹn trong tiếng Việt ở chữ lữ đoàn. Từ đoàn người rời nhà đi xa, chữ chuyển sang nghĩa đi xa nói chung, cho ra lữ khách, lữ quán, lữ thứ.

Chữ 行 thì tự nó đã là một bộ thủ; theo lối chiết tự truyền thống, nó vẽ một ngã tư đường, chỗ người qua kẻ lại. Hai chữ cùng nói chuyện di chuyển đứng cạnh nhau cho ra một từ chắc nịch: rời chỗ ở, đi đường dài. Chữ 行 này người Việt cũng đang giữ đầy: hành trình, hành khách, bộ hành, thi hành — và khi đọc sang âm háng thì nó là "hàng" của 银行, ngân hàng.

Chỗ hai bên rẽ nhau không phải nghĩa mà là loại từ. 旅行 tiếng Trung là một động từ sống, dùng hằng ngày: 去旅行, 旅行了两个星期. "Lữ hành" tiếng Việt thì gần như đã đông cứng lại thành một tiếng đứng trước danh từ — công ty lữ hành, khách lữ hành — chứ không ai nói "tôi đi lữ hành hai tuần". Muốn nói việc thật, người Việt nói đi du lịch, đi chơi xa. Cùng một từ: bên này còn cử động được, bên kia đã hoá thành cái nhãn.