支付zhīfùchi phó

Một cây bút, một điếu thuốc, một bài hát — tiếng Trung đếm cả ba bằng chữ 支. Đặt nó trước 付 thì ra cái từ hiện trên mọi màn hình thanh toán. Chi phó thì tiếng Việt bỏ trống, nhưng viên gạch đầu quen đến mức ta dùng nó mỗi lần mở ví: chi tiêu, chi phí, thu chi.

支 tự nó là một bộ thủ (bộ 支, đọc chi); từ điển ghi cho nó ba nghĩa rời nhau: chống đỡ, chi trả, và làm lượng từ. Theo lối chiết tự truyền thống, chữ vẽ một bàn tay cầm nhánh cây tách khỏi thân — cái nhánh ấy nối được cả ba. Nhánh chống vào tường là chống đỡ; nhánh thẳng và thon là hình mẫu của vật đếm bằng 支; tiền tách khỏi túi mà đi thì là chi. Người Việt giữ đúng hình ảnh ấy trong chi nhánh: một nhánh mọc ra từ thân.

Viên thứ hai mới là chỗ tiếng Việt rẽ đi, mà vẫn còn dấu vết: chi trả chính là chữ 支 cộng một chữ thuần Việt, ta chọn trả ở đúng chỗ tiếng Trung chọn 付. Còn âm phó thì bị chữ khác chiếm mất chỗ trong tai người Việt — nghe phó, ta nghĩ ngay tới phó giám đốc, phó thủ tướng, nhưng đó là 副, chữ hoàn toàn khác.

Bẫy còn lại là tầng lời. 支付 là chữ của hoá đơn, hợp đồng và màn hình thanh toán, nên nó luôn đi với một khoản phải trả: 公司支付了全部费用, 他每月支付一千块房租. Đưa tiền tận tay một người thì nói 付钱, 付给他; gọi tính tiền trong quán thì 结账. Cứ hỏi câu đang bàn một khoản hay một người, là chọn được chữ.