按ànán

麻烦按一下五楼 — câu nói trong thang máy, và cũng là chỗ 按 lộ rõ bản chất nhất. Đây không phải cái gõ hay cái đập, mà là lực đè xuống rồi giữ lại một nhịp. Chính vì thế 按摩 mới là xoa bóp: bàn tay ấn xuống da thịt rồi miết đi. Tiếng Việt gọi cả hai việc bằng một tiếng bấm — bấm nút, bấm huyệt — nên riêng chỗ này hai bên hình dung giống hệt nhau.

Từ bàn tay, 按 bước sang làm giới từ, và đó là lúc người Việt hay đặt sai chỗ. Tiếng Việt để cái chuẩn mực ra sau động từ: làm theo lời thầy. Tiếng Trung bắt nó đứng trước: 我们按老师说的做. Cả cụm 按 cộng với cái chuẩn phải nằm trọn phía trước động từ chính, không có cách nào đẩy ra sau.

Muốn biết đang gặp 按 nào thì nhìn cái đứng ngay sau nó. Sau 按 là một vật cụ thể, thường kèm 一下 hoặc 错 — 你按错了吧 — thì đó là bàn tay. Sau 按 là một cái chuẩn trừu tượng và phía sau nữa còn một động từ đang chờ, thì đó là giới từ: 按时, 按规定, 按顺序.

Hai nhánh ấy không mấy khi lẫn vào nhau, nên 按 là chữ dễ dùng đúng: chỉ cần nhớ nó luôn đứng trước thứ mà nó tác động vào, dù thứ đó là cái nút trong thang máy hay một quy định trên giấy.