心xīntâm

Sáu câu ví dụ, một chữ 心, và bản dịch tiếng Việt phải đổi từ gần như mỗi câu: 他的心很好 thành "tốt bụng", 我的心跳得很快 thành "tim", 放在心上 thành "lòng", 苹果的心 thành "lõi", 不用心 thành "để tâm". Âm tâm chỉ được gọi ra đúng một lần.

Chỗ khác nhau không nằm ở nghĩa mà nằm ở tư cách của chữ. Trong tiếng Trung, 心 là một danh từ tự do: nó làm chủ ngữ, làm tân ngữ, đứng sau 的, và sờ được. Trong tiếng Việt, tâm hầu như chỉ sống khi có chữ khác đỡ bên cạnh — tâm hồn, tâm sự, trung tâm, yên tâm. Hễ 心 đứng trơ một mình, người dịch buộc phải với sang lớp từ thuần Việt: tim, lòng, bụng, lõi, ruột. Chỗ hiếm hoi tâm tự đứng được lại là mấy cách nói mới và nghiêng về đánh giá: "để tâm", "làm việc có tâm".

Nghĩa "phần giữa" cũng bị chia y như vậy. Tiếng Việt nhận cái tâm trừu tượng — tâm đường tròn, tâm bão, trung tâm thành phố — nhưng nhường cái lõi cầm được trên tay cho chữ khác: lõi táo, ruột bánh. Tiếng Trung để nguyên một chữ cho cả hai, nên 苹果的心 nghe bình thường chẳng kém gì 市中心.

Vậy với từ này, việc đáng làm không phải là nhớ nghĩa — nghĩa thì đã nằm sẵn trong đầu người Việt — mà là tập một phản xạ ngược: mỗi lần 心 đứng một mình, hãy bỏ âm Hán-Việt lại và tìm chữ thuần Việt đúng chỗ.