开玩笑kāi wánxiàokhai ngoạn tiếu

Đường Hán-Việt tắc ngay: khai ngoạn tiếu thì không ai nói. Chuyện lớn hơn là 开玩笑 không phải một khối chữ để bê nguyên vào câu. Nó là động từ 开 cộng tân ngữ 玩笑, và điều đó quyết định cách dựng cả câu. Muốn nói đùa với ai thì không nhét người ấy ra sau, mà phải mở chỗ cho họ ở phía trước: 跟学生开玩笑 là đùa với học sinh, 拿别人的名字开玩笑 là lấy tên người khác ra đùa.

开 (khai) nghĩa là mở, là bắt đầu — một động từ vạn năng để bày ra một hoạt động: 开会 là họp, 开车 là lái xe, 开学 là vào năm học, 开花 là nở hoa. 开玩笑 nằm đúng trong họ ấy — bày ra một trò cho vui. Nhận ra cái khung 开 cộng danh từ rồi thì gặp 开 đứng trước cái gì cũng đoán được nó mở ra việc gì.

Hai chữ còn lại đều đã sang tiếng Việt, chỉ ở tầng trang trọng hơn. 玩 đọc ngoạn, mang bộ 玉 (ngọc), từ điển ghi "chơi; thưởng thức" — đúng cái ngoạn trong thưởng ngoạn, du ngoạn, ngoạn mục. Tiếng Việt giữ nét "thưởng thức", còn tiếng Trung hiện đại kéo 玩 xuống thành chơi bời thường ngày: 出去玩 là đi chơi. 笑 đọc tiếu, chính là tiếu trong tiếu lâm.

Cuối cùng, đừng lẫn nó với 笑话. 开玩笑 là việc mình làm với một người có mặt, có kẻ đùa và kẻ bị đùa. 笑话 là mẩu chuyện có sẵn đem ra kể, đi với động từ 讲. Tiếng Việt cũng tách bằng hai từ, đùa và chuyện cười, nên phần nghĩa thì khớp; chỉ cách xếp chữ trong câu là phải học lại từ đầu.