咳kékhái

Ho là một tiếng động trước khi là một triệu chứng, nên chữ viết ra nó bắt đầu từ cái miệng. 咳 mang bộ 口 (khẩu) bên trái; phần bên phải chỉ mượn âm, không góp một chút nghĩa nào vào đó cả.

Bộ 口 làm hai việc khác nhau trong chữ Hán, và biết phân biệt hai việc ấy là một mẹo đọc chữ rất đáng giữ. Có khi nó chỉ động tác của miệng: 吃 là ăn, 喝 là uống, 叫 là kêu, 唱 là hát, 吹 là thổi. Có khi nó chỉ đánh dấu rằng chữ này là một tiếng thuần âm thanh: 吗, 呢, 啊 đều thế. 咳 đứng đúng chỗ giao nhau — vừa là việc miệng làm, vừa là tiếng miệng phát ra.

Âm Hán-Việt ở đây không giúp được gì, mà còn dễ dẫn lạc. Nghe khái, người Việt nghĩ ngay tới khái niệm, khái quát — nhưng đó là chữ 概, hoàn toàn khác; hay tới khảng khái, cũng lại là một chữ khác nữa. Ba chữ trùng âm, không chữ nào dính dáng đến cơn ho. Với từ này, cách nhớ bằng âm là cách kém nhất; nhớ bằng hình thì chắc hơn nhiều.

Bù lại, phần ngữ pháp thì cho không. 咳 dùng như một động từ bình thường, đi với 了, với 得, với 一直: 咳了一夜 là ho suốt đêm, 咳得很厉害 là ho rất nặng. Tiếng Việt xoay đúng như vậy quanh chữ ho, nên chẳng có gì phải học lại — chỉ còn mỗi việc nhớ mặt chữ.