取qǔthủ

Tranh thủ — tuần nào người Việt cũng nói mấy lần: tranh thủ nghỉ, tranh thủ làm cho xong. Chữ thủ nằm trong đó chính là 取, và tiếng Trung viết nguyên cụm ấy là 争取. Đứng một mình thì âm thủ không thành từ tiếng Việt, nhưng trong từ ghép thì nó theo ta đã lâu.

Có điều hai bên đã đi hơi khác nhau. Tranh thủ của tiếng Việt nghiêng về chuyện tận dụng thời gian, làm cho kịp. 争取 của tiếng Trung nặng hơn hẳn: là ra sức giành cho bằng được — 争取时间, 争取成功. Cùng họ với nó là 进取, chữ tiến thủ trong "ý chí tiến thủ". Cả hai từ đều vẽ đúng một động tác: vươn tay ra lấy về phần của mình.

Ngoài đời, việc 取 làm nhiều nhất là đi lấy một thứ đang được giữ hộ. 取钱 là rút tiền, 取行李 là lấy hành lý, 取票 là lấy vé, 取快递 là lấy hàng; cái máy ATM gọi là 取款机. Một câu ví dụ của chính từ này để lộ ranh giới với 拿: 请拿好票，别忘了取行李 — 拿 là giữ chắc thứ đang ở trong tay, 取 là đi tới chỗ khác mà nhận về. Tiếng Việt chia việc đó cho bốn động từ, rút, lấy, lĩnh, nhận, còn tiếng Trung dùng đúng một chữ.

Nghĩa thứ ba mới lạ tai: 他给孩子取了一个好名字. Tiếng Việt đặt tên, như đặt một vật xuống chỗ trống; tiếng Trung thì lấy tên, như chọn ra mấy chữ từ trong kho chữ có sẵn. Cùng lối nghĩ ấy là 录取 — được trường chọn lấy, tức trúng tuyển. Nhớ ba việc này thì gặp 取 ở đâu cũng đoán được: rút về, lấy về, hoặc chọn lấy.