发送fāsòngphát tống

Cái nút mỗi ngày ta bấm mấy chục lần, trên phần mềm tiếng Trung ghi 发送. Hai chữ ấy chia đôi hành trình của một tin nhắn: 发 là đẩy nó rời khỏi chỗ mình, 送 là đưa nó tới tay người kia. Tiếng Việt gộp cả hai đầu vào một chữ gửi; tiếng Trung thì kể cả lượt đi lẫn lượt đến.

发 là viên gạch sinh lợi nhất ở đây. Nó đứng đầu cả một dãy chữ nói về thứ từ bên trong trào ra: 发出, 发生, 发现, 发展, 发烧. Người Việt sở hữu trọn chữ này dưới âm phát — phát hành, phát sóng, phát biểu, phát minh, phát triển — đều là cái gì đó đi từ trong ra ngoài. Bộ thủ của nó là 又 (hựu).

Bẫy nằm ở cách đọc chứ không ở nghĩa. 发 có hai âm: fā khi là phát ra, gửi đi, và fà khi chỉ tóc, như trong 头发. Từ này bắt buộc đọc fāsòng, và fàsòng thì sai hẳn.

送 mang bộ 辶 (sước, bước đi) — có đi mới có tới — và từ điển cho nó ba nghĩa liền mạch: đưa đi, tiễn, tặng. Đây mới là chỗ tiếng Việt trượt xa nhất. Âm tống của ta đã ngả hết sang phía thô bạo: tống khứ, tống cổ, tống giam, tống tiền; chỉ tống tiễn với tống đạt còn giữ được giọng trung tính. Trong khi đó 送 bên tiếng Trung lại là chữ ấm áp — tặng quà, tiễn khách, mang hàng tới nhà. Cùng một chữ, một bên hoá thành đuổi đi, một bên vẫn là trao tận tay.