压yāáp

压 hiếm khi đứng một mình: nó luôn kéo theo một chữ cho biết sức đè kết thúc ở đâu. 书被压在下面了 — đè xuống dưới. 他用石头压住纸 — đè cho đứng yên. 雪太大，把树枝压断了 — đè đến gãy. Ba câu ấy cũng là ba khuôn phải thuộc: 被 cho vật chịu đè, 把 cho vật bị xử lý, và một chữ kết quả dán ngay sau động từ.

Đúng ba câu đó lại là chỗ tiếng Việt phải đổi chữ liên tục: đè, chặn, ép. Ta chọn động từ theo mục đích của việc đè; tiếng Trung giữ nguyên 压 rồi để phần kết quả nói nốt. Đáng chú ý là cả họ từ Hán-Việt của âm áp không đỡ được ở đây: toàn chữ của sách vở và ngành nghề, không chữ nào cho phép ta lấy hòn đá chặn một tờ giấy. Nhánh nghĩa cụ thể nhất của chữ thì tiếng Việt giao hết cho tiếng thuần Việt.

Có một chỗ tiếng Trung dùng chữ này mà người Việt không nghĩ tới: 压岁钱, tiền mừng tuổi. Theo cách giải thích quen thuộc, đó là đồng tiền đè xuống cái xui của năm cũ để nó đừng theo đứa trẻ sang năm mới. Cùng phong tục ấy, tiếng Việt mượn tiếng Quảng Đông mà gọi lì xì, hoặc gọi thẳng theo việc người lớn làm.

Sang nghĩa bóng thì hai bên trùng khít, chỉ khác từ loại. 这件事一直压在他心里 dịch thẳng thành "đè nặng trong lòng" là xuôi ngay. Nhưng 压 vẫn là động từ và vẫn cần chỗ đến hoặc kết quả — 工作压得他喘不过气 — chứ không nói được 工作很压. Muốn một danh từ để mà nhiều, mà lớn thì phải sang 压力.