剧院jùyuànkịch viện

Một chữ 剧, hai tính cách, và tiếng Việt giữ được cả hai. Trong bi kịch, hài kịch, kịch bản thì nó là sân khấu; trong kịch liệt thì nó lại là mức độ dữ dội. Từ điển ghi đúng hai nghĩa ấy cạnh nhau, và tiếng Trung dùng song song cả hai: 京剧 là Kinh kịch, 剧烈 là dữ dội. Người học vì thế đã có sẵn nửa từ này trước khi mở sách.

Nửa còn lại là 院, chữ có sức sinh sản lớn hơn nhiều. Từ điển cho nó hai nghĩa, cái sân và viện/cơ quan; theo cách giải thích quen thuộc thì nghĩa sân có trước: một khoảnh đất có tường bao. Chữ mang bộ 阜 (phụ), bộ vẫn được hiểu là gò đất, bờ luỹ. Từ đó chữ chuyển sang chỉ cơ sở: 医院, 学院, 研究院. Tiếng Việt dùng lại y nguyên khuôn đó trong học viện, viện nghiên cứu, viện bảo tàng — riêng bệnh viện thì ta chọn chữ bệnh chứ không chọn y như tiếng Trung.

Nắm được 院 là nắm được một cái máy đặt tên: phần đứng trước nói cơ sở ấy làm gì, còn 院 chỉ nói "đây là một cơ sở". 剧院 với 电影院 khác nhau đúng ở phần đứng trước — một bên là người diễn sống trên sân khấu, một bên là phim chiếu lên màn ảnh.

Hai lượng từ của nó cho thấy hai cách nhìn cùng một chỗ: 座 đếm toà nhà (这座剧院有一百年历史), 家 đếm đơn vị kinh doanh (你去过这家剧院吗). Tên gọi cũng là hai cách nhìn: tiếng Trung gọi theo vở kịch, tiếng Việt gọi theo tiếng hát — nhà hát.