列lièliệt

列 mang bộ 刀 (đao, con dao), viết dạng 刂 bên phải. Theo lối chiết tự truyền thống, phần bên trái là hình mảnh xương rời, còn con dao thì làm đúng việc của nó: chia tách. Từ "chia ra" sang "xếp thành hàng" chỉ là một bước ngắn — hễ đã tách rời rành mạch thì tự khắc có thứ tự.

Cái nghĩa trật tự ấy phủ lên toàn bộ cách dùng hiện đại của chữ. Là động từ, 列 nghĩa là bày ra từng cái một: 把问题一个一个列出来, liệt kê từng vấn đề. Là danh từ, nó là một dãy: 两列数字, hai dãy số. Là lượng từ, nó dùng cho đoàn tàu: 一列火车 — hình ảnh không thể hợp hơn, vì đoàn tàu chính là các toa nối nhau thành một hàng dài.

Người Việt vẫn dùng đúng chữ này, chỉ là ở tầng từ sách vở nên ít ai để ý. "Liệt kê" là bày từng món ra cho rõ. "Đông Chu liệt quốc" là các nước bày ra thành dãy trên bản đồ thời Xuân Thu. "Liệt cường" là hàng ngũ các nước mạnh. Ai đã quen mấy cụm đó thì đã cầm sẵn nghĩa của 列 trong tay.

Nên muốn phân biệt cho nhanh, hãy nghe xem chữ "liệt" đang đứng cạnh cái gì. Cạnh danh sách, thứ tự, con số, hàng ngũ thì đó là 列. Cạnh chân tay và thân thể thì đó là một chữ Hán hoàn toàn khác, chỉ tình cờ đọc trùng.