交警jiāojǐnggiao cảnh

路口站着一位交警. Lượng từ ở đây là 位 chứ không phải 个 — 位 chỉ dùng cho người, và cho người được nể. Một chữ ấy đã nói lên tư thế của người nói. Âm "giao cảnh" tiếng Việt bỏ trống, nhưng chỗ đáng học của từ này không nằm ở âm.

Nó nằm ở chữ 警. Đứng một mình, 警 là cảnh báo: 警告 là cảnh cáo, 报警 là gọi công an. Phải có 察 đi kèm thì 警察 mới thành người. Nhưng phép rút gọn chạy nhiều đến mức 警 hoá thành một hậu tố nghề: 交警, 民警 (công an nhân dân), 刑警 (cảnh sát hình sự), 特警 (cảnh sát đặc nhiệm). Gặp một chữ lạ đứng trước 警, đoán "cảnh sát chuyên về…" là gần như chắc trúng.

Chữ 交 thì đã bỏ nghĩa riêng của nó ở ngoài cửa. 交 vốn là qua lại, trao đổi; trong từ này nó không mang nghĩa ấy mà chỉ làm cái móc treo vào 交通. Đó là điều phải quen khi đọc chữ rút gọn: mỗi chữ thôi mang nghĩa của chính mình, mượn luôn nghĩa của cả từ mà nó bị lôi ra. Thêm một cái bẫy cho mắt: 交 rất gần 郊 (ngoại ô) và 校 (trường học), cùng dáng mà khác hẳn nghĩa.

Bản dịch các câu ví dụ để lộ một khác biệt nhỏ. Chỗ tiếng Trung dùng 位, người dịch phải thêm chữ chú: "một chú cảnh sát giao thông". Sự nể trọng, tiếng Trung gói vào lượng từ, tiếng Việt gói vào từ xưng hô. Còn độ dài thì chênh hẳn — hai âm tiết so với năm — nên tiếng Việt đành viết tắt thành CSGT, còn nói miệng thì vẫn nói đủ.