脏zāngtang

Chữ 脏 mang bộ 肉 (nhục) – tức thịt, chỉ những gì thuộc về cơ thể. Đây là một bộ thủ thường xuất hiện trong các từ liên quan đến nội tạng, da thịt. Nhưng thay vì nói về tim gan, chữ này lại dùng để chỉ sự dơ bẩn. Có lẽ người xưa quan niệm rằng những thứ bên trong cơ thể, nếu không được giữ sạch sẽ, chính là nơi trú ngụ của cặn bã và ô uế.

Từ hình ảnh nội tạng đến nghĩa “bẩn thỉu” là một bước chuyển khá trực quan. Trong y học cổ truyền, tạng phủ ứ trệ sinh ra bệnh tật, cũng như đồ vật lâu ngày không lau chùi thì tích tụ bụi nhơ. Nghĩa “bẩn” của 脏 dường như ra đời từ lối liên tưởng ấy: cái dơ không chỉ ở bề mặt, mà còn có thể ẩn sâu bên trong, nơi mắt thường khó thấy.

Với người Việt học tiếng Trung, đây là một trường hợp thú vị vì âm Hán-Việt tang hoàn toàn không gợi ra ý niệm gì về sự dơ bẩn. Trong tiếng Việt, tang chỉ liên quan đến tang tóc, ma chay – một phạm vi nghĩa rất khác. Đây không hẳn là bẫy nghĩa, mà là một từ Hán-Việt “chết”, không hề được sử dụng trong đời sống. Muốn nói “bẩn”, người Việt chỉ có thể dùng từ thuần Việt, còn chữ 脏 thì phải học lại từ đầu như một từ mới hoàn toàn.