签证qiānzhèngthiêm chứng

Đọc theo âm Hán-Việt, 签证 ra thiêm chứng — một tổ hợp không tồn tại trong tiếng Việt. Nhưng cả bức tường thì lạ chứ từng viên gạch dựng nên nó thì người Việt đã cầm trong tay từ lâu, và đó mới là chỗ đáng học.

Viên thứ hai, 证, đọc là chứng. Chữ mang bộ 讠 (ngôn) — lời nói — và từ điển ghi nghĩa của nó là chứng minh, giấy chứng nhận. Đúng cái chứng trong chứng minh, chứng nhận, bằng chứng, chứng chỉ: một điều được nói ra và được ai đó đứng ra bảo đảm là thật. Ai từng cầm giấy chứng nhận thì đã biết nửa sau của từ này.

签 xa lạ hơn, và từ điển cho nó hai nghĩa nằm cạnh nhau: ký tên, và cái thẻ, cái phiếu. Bộ của chữ là 竹 (trúc) — cây tre. Theo cách giải thích cổ, hai nghĩa ấy nối được với nhau vì thẻ để ghi, để ký ngày xưa vốn chẻ ra từ tre; cái thẻ tre để lại nét nghĩa "ghi, ký" cho chữ. Nghĩa "thẻ" đến giờ vẫn sống: 抽签 là rút thăm.

Ghép lại, đó là tờ giấy chứng có chữ ký cho phép người ta bước qua biên giới. Người Việt gọi thẳng là visa, trang trọng hơn thì thị thực — cũng gốc Hán, nhưng là một cặp chữ khác hẳn. Chi tiết đáng nhớ khi dùng nằm ở động từ đi kèm: tiếng Trung nói 办签证, 签证办好了吗 — 办, cùng chữ trong 办公 và 办法, nghĩa là lo liệu thủ tục. Tiếng Việt nói "làm visa"; tiếng Trung dùng đúng chữ 办 ấy cho mọi thứ giấy tờ phải chạy.