熟shú/shóuthục

Đặt hai câu cạnh nhau là thấy ngay chỗ khó: 饭熟了 nghĩa là cơm chín rồi, còn 我跟他很熟 nghĩa là tôi với anh ấy rất thân. Một chữ duy nhất, mà tiếng Việt phải huy động ba từ khác nhau — chín, quen, thạo — mới dịch cho hết.

Sợi chỉ nối ba nghĩa ấy là lửa và thời gian. Chữ mang bộ 火 (hoả), viết thành bốn chấm ở đáy: cái bếp đun cho nồi cơm chín. Từ đó nghĩa mở ra thành bất cứ thứ gì đã đủ độ. Người Việt cũng đi đúng con đường này với chữ chín — chín chắn, thời cơ chín muồi, "nghĩ cho chín" — chỉ có điều ta dừng lại ở sự trưởng thành, không đi tiếp tới chỗ quen một con người hay một con đường.

Âm thục trong tiếng Việt giữ đúng nhánh cuối cùng ấy: thành thục, thuần thục, đều là thạo nghề. Và theo cách giải thích quen thuộc, chữ thuộc của ta — thuộc bài, thuộc đường, thuộc mặt — được xem là dạng Việt hoá đời sau của chính âm này. Nếu vậy thì 这条路我不太熟 dịch sát nhất không phải "không thạo lắm" mà là "con đường này tôi không thuộc lắm".

Còn hai điều phải cẩn thận khi dùng. Thứ nhất, từ điển ghi cho chữ hai cách đọc, shú và shóu, nghĩa không đổi — cứ chọn shú cho chắc. Thứ hai, nghĩa "quen" đòi có người hoặc nơi chốn đi kèm bằng 跟 hay 对: 我跟他很熟, 你对这里熟吗. Còn với đồ ăn, 熟 chỉ báo rằng một việc đã xong chứ không khen ngon: 肉还没熟, 西瓜都熟了.