流利liúlìlưu lợi

Tiếng Việt có sẵn một từ gần như là anh em sinh đôi của 流利: lưu loát. Cùng nghĩa, cùng viên gạch mở đầu, chỉ khác ở âm tiết sau — và chính chỗ khác đó khiến cách đọc lưu lợi không mở ra cánh cửa nào. Nhưng viên gạch thì vẫn còn nguyên, và với từ này thì chỉ cần thế.

流 chính là chữ lưu mà người Việt dùng mỗi ngày mà không để ý: lưu thông, lưu lượng, giao lưu, lưu vực, hạ lưu. Từ điển ghi nghĩa "chảy; lưu chuyển", và chữ mang bộ 水 (thuỷ) — nước. Ai đã nắm được chữ này thì đã nắm một trong những viên gạch năng suất nhất tiếng Trung.

利 đọc là lợi, và từ điển cho nó ba nghĩa cùng lúc: lợi ích, thuận lợi, sắc bén. Người Việt quen hai nghĩa đầu qua lợi ích, thắng lợi, lợi nhuận; nghĩa thứ ba nằm trong bộ thủ của chữ — 刀 (đao), con dao — và còn sót lại trong tiếng Việt ở những chỗ hiếm như lợi khí. Vậy 流利 là hai hình ảnh chồng lên nhau: lời nói chảy không vướng, và chảy một cách sắc gọn.

Điều đáng nhớ là tiếng Trung đã thu hẹp từ này lại rất chặt. 流利 hầu như chỉ dùng cho việc nói và đọc — 他的汉语说得很流利, 她读课文读得不太流利 — chứ không dùng cho dòng nước, cũng không dùng cho công việc suôn sẻ. Hình ảnh nước chỉ còn là ẩn dụ nằm sẵn trong chữ, không còn là nghĩa dùng được.