汤tāngthang

Ba chấm nước bên trái là toàn bộ phần mang nghĩa của chữ 汤: bộ 水 (thuỷ). Phần còn lại giữ âm. Một chữ giản dị đến mức gần như không có gì để chiết tự — nhưng đường đi của nghĩa thì có chuyện để kể.

Trong Hán văn cổ, 湯 không chỉ bát canh mà chỉ nước nóng, nước sôi. Dấu vết ấy đến nay vẫn sống: nhà tắm công cộng ở Nhật vẫn treo chữ 湯 trước cửa, và nghĩa ở đó là nước nóng chứ không phải món ăn. Từ nước sôi sang nước ninh xương, ninh gà, rồi thành bát canh trên mâm cơm là một bước rất ngắn.

Chỗ thú vị là tiếng Việt cũng có món ấy, cũng mượn chữ Hán để gọi tên, nhưng lại mượn chữ khác. "Canh" trong "bát canh" thường được cho là từ chữ 羹 (canh), một chữ Hán khác cũng chỉ món nước ninh. Hai ngôn ngữ đứng trước cùng một món ăn, mỗi bên nhặt một chữ — thế là 汤 không giành được chỗ nào trong bếp tiếng Việt, chỉ còn được giữ lại trong lớp từ nhà thuốc.

Thêm một chi tiết nhỏ nhưng hay sai: canh trong tiếng Trung là thứ để 喝 chứ không phải để 吃 — 喝汤, uống canh, đúng như tiếng Việt nói "húp canh". Và nó đi với lượng từ 碗, cái bát. Cứ neo chữ vào ba chấm nước cùng làn khói bốc lên từ miệng bát, âm thang sẽ thôi kéo ta đi lạc.