正确zhèngquèchính xác

Người Trung Quốc đếm phiếu bầu, đếm khách, đếm ly bia bằng cách viết dần chữ 正: mỗi nét một đơn vị, viết trọn một chữ là được năm. Làm được vậy vì 正 đúng năm nét. Chữ này thuộc bộ 止 (chỉ, dừng), nghĩa từ điển là ngay thẳng, đúng, chính diện — nét ngang trên cùng như một cái mốc, dừng lại đúng chỗ đó thì là chính.

确 nặng hơn nhiều: mười hai nét, bộ 石 (thạch, đá). Nghĩa của nó là chắc chắn, đúng thật, và cái bộ đá nằm đó như một lời bảo đảm — điều gì đã xác thì rắn, gõ vào không rỗng. Tiếng Việt giữ nguyên sức nặng ấy trong xác định, xác nhận, xác thực, chuẩn xác.

Ngay ngắn cộng với rắn chắc thành một chữ "đúng" khó cãi. Họ chữ chính trong tiếng Việt đông hơn ta tưởng: chính thức, chính diện, chính nghĩa, cải chính, đính chính, và cả quang minh chính đại. Mỗi lần đính chính một con số là ta dùng lại đúng nghĩa "sửa cho ngay lại" của chữ 正.

Có một chỗ tiếng Việt đã đi xa hơn chữ gốc. Khi ta nói "đúng ba giờ chính xác", "cân chính xác đến gram", chính xác của ta đã nghiêng hẳn sang chuyện đo đạc, khớp từng con số. 正确 thì ở nguyên vai trò cũ, đối lập với 错误: đúng, không sai. Vì vậy 他的读音不太正确 nói rằng cách phát âm ấy còn chỗ sai, chứ không phải nó thiếu chuẩn đến từng thanh điệu — muốn nói ý sau, tiếng Trung có 准确 đứng sẵn.