哪些nǎxiēna ta

Chữ 哪 (na) mang bộ khẩu (口) – cái miệng, gợi ý đây là một từ dùng để hỏi, để thốt ra sự chưa biết. Nghĩa riêng của nó là “nào, đâu”, chỉ một sự lựa chọn còn bỏ ngỏ. Chữ 些 (ta) lại mang bộ nhị (二) – số hai, nhưng trong cấu tạo của chữ này, nó không đơn thuần là con số. Theo lối chiết tự truyền thống, 些 biểu thị một lượng nhỏ, một tập hợp ít ỏi nhưng xác định, như thể gom vài thứ lại thành một nhóm.

Khi ghép lại, 哪些 không đơn giản là “nào + một ít”. Nó tạo thành một đại từ nghi vấn số nhiều. Nếu 哪 hỏi về một đối tượng đơn lẻ, thì 哪些 mở rộng câu hỏi ra một tập hợp: “những cái nào” hay “những ai”. Hình ảnh ở đây là một cái miệng đang cất lời hỏi về một nhóm người hay vật chưa được xác định, đòi hỏi một danh sách thay vì một câu trả lời duy nhất.

Về mặt Hán-Việt, âm “na ta” đọc lên nghe rất lạ tai với người Việt. Đây là trường hợp âm Hán-Việt không hề tạo thành một từ mượn có nghĩa trong tiếng Việt. Người Việt dùng hẳn một từ thuần khác là “những” để diễn đạt ý số nhiều trong câu hỏi, khiến cặp từ “na ta” chỉ tồn tại như một cách đọc chữ, chứ không bước vào đời sống ngôn ngữ như nhiều từ Hán-Việt khác. Sự vắng bóng này cho thấy ranh giới thú vị giữa việc đọc được chữ Hán và việc mượn nó để làm giàu tiếng mẹ đẻ.