哪nǎna

Chữ 哪 mang bộ khẩu (口) – cái miệng, gợi ý đây là một từ dùng trong lời nói, một tiếng thốt ra để hỏi. Phần bên phải là chữ na (那) chỉ sự xác định “kia, đó”, nhưng khi thêm cái miệng vào lại thành ra câu hỏi: “cái kia à? chỗ đó à?”. Chính sự kết hợp giữa âm đọc và bộ miệng đã biến một từ chỉ định thành một từ để hỏi, như thể người nói đang chỉ tay và cất lời thắc mắc.

Trong tiếng Trung, 哪 là đại từ nghi vấn, dùng để hỏi về sự lựa chọn giữa nhiều đối tượng – “cái nào, người nào, chỗ nào”. Nó không hỏi về bản chất sự vật như “cái gì”, mà luôn đặt ra một tập hợp để chọn lựa. Hình ảnh cái miệng đi cùng chữ “kia” gợi lên cảnh người hỏi đứng trước vài thứ, miệng lẩm bẩm “cái này, cái kia… rốt cuộc là cái nào?”.

Với người Việt, âm Hán-Việt na của chữ này không tồn tại như một từ độc lập có nghĩa tương đương. Từ để hỏi quen thuộc trong tiếng Việt là “nào”, một từ thuần Việt không vay mượn từ âm Hán. Đây là trường hợp thú vị khi một chữ Hán rất phổ biến trong khẩu ngữ Trung Quốc lại không để lại dấu vết gì trong từ vựng Hán-Việt hằng ngày – người Việt hỏi “cái nào” chứ không ai hỏi “cái na”.