他tātha

Chữ 他 mang bộ 人 (nhân) – hình ảnh một người đứng nghiêng. Bộ này xuất hiện trong hầu hết các chữ chỉ người, cho thấy ngay từ hình thức, 他 đã gắn với con người. Phần còn lại là chữ 也 (dã), vốn là một hư từ trong cổ văn, ở đây được mượn để ghi âm đọc. Theo lối chiết tự truyền thống, 他 là “con người (nhân) ấy (dã)”, tức một người nào đó không phải mình, không phải người đối diện – một người thứ ba.

Từ ý niệm “người khác” đó, tiếng Hán dùng 他 làm đại từ nhân xưng ngôi thứ ba số ít, chỉ nam giới hoặc một đối tượng không xác định giới tính trong văn viết đời cũ. Nghĩa “khác” vẫn còn sót lại trong những tổ hợp như 他人 (tha nhân – người khác), cho thấy bước chuyển nghĩa chưa hoàn toàn cắt đứt với gốc ban đầu.

Âm Hán-Việt của chữ này là tha, nhưng người Việt không dùng tha để gọi “anh ấy”. Trong tiếng Việt hiện đại, tha mang nghĩa “mang đi” hoặc “cắn” – một sự lệch nghĩa hoàn toàn so với gốc Hán. Đây là trường hợp thú vị: âm đọc thì quen thuộc, nhưng nghĩa thì đi hai ngả khác hẳn nhau. Khi gặp tha nhân trong văn bản, người học có thể nhận ra dấu vết của nghĩa gốc, còn khi đứng một mình, tha đã trở thành một từ thuần Việt với đời sống riêng.