有趣yǒuqùhữu thú

Tiếng Trung có một cỗ máy tạo tính từ rất gọn: đặt chữ 有 trước một danh từ trừu tượng là xong. 有名 là nổi tiếng, 有用 là có ích, 有效 là còn hiệu lực, 有意思 là đáng nghe. 有趣 chỉ là một sản phẩm của cỗ máy ấy, nên học nó mà không nhận ra cỗ máy thì phí mất cả họ từ đứng sau lưng.

Điều lạ là những khối này mở đầu bằng một động từ mà cư xử hệt như tính từ. Chúng đứng sau 很 (这本书很有趣), sau 最 (你觉得哪门课最有趣), và đứng trước 的 để tả người (他是一个有趣的人). Người học quen tay phủ định 有 bằng 没有, nhưng câu 这个游戏一点儿也不有趣 lại dùng 不 — dấu hiệu cho thấy hai chữ đã dính chặt thành một tính từ.

趣 mang bộ 走 (tẩu), bộ của bước chân, và nó đứng chung một dãy dễ viết nhầm với 起 và 越 — cả ba cùng bộ ấy, chỉ khác phần bên phải. Bộ tẩu này ăn khớp với nghĩa thứ hai mà từ điển ghi cho chữ: xu hướng, chiều nghiêng. Cái gì hấp dẫn thì kéo người ta nghiêng về phía nó, và đó cũng là lý do 兴趣 nghĩa là hứng thú.

Còn một chi tiết dễ trôi qua. Từ thú vị người Việt vẫn lấy ra dịch 有趣 chính là hai chữ 趣味 của tiếng Trung, y nguyên thứ tự. Nhưng bên tiếng Trung, 趣味 là một danh từ — cái thú, cái vị của một việc — chứ không phải lời khen ném vào giữa câu. Muốn khen thì vẫn phải quay về 有趣 hay 有意思. Cùng hai chữ, một bên hoá thành tính từ, một bên ở lại làm danh từ.