忽然hūránhốt nhiên

天忽然黑了 — trời đang sáng thì tối sầm, không một đám mây nào đi trước. Cái đột ngột ấy do chữ 忽 gánh cả; 然 chỉ làm phần đuôi.

忽 có hai mặt nghe rất xa nhau: bỗng nhiên, và lơ là. Chữ mang bộ 心 (tâm) nằm dưới đáy, còn theo lối chiết tự truyền thống thì phần trên vốn là chữ 勿 mang nghĩa phủ định — trong lòng không có gì, tức là không để ý. Hiểu vậy thì hai mặt nhập làm một: 忽视 là nhìn mà không để tâm, còn 忽然 là việc ập đến lúc tâm chưa kịp chuẩn bị. Chuyện nào cũng đột ngột với người không đề phòng.

Người Việt chỉ có một cửa cho cả 忽然 lẫn 突然 — bỗng nhiên, đột nhiên — nên khác biệt giữa hai chữ này gần như tàng hình khi nhìn từ phía tiếng Việt. Thật ra tiếng Trung phân vai rất rõ. 突然 vừa làm trạng từ vừa làm tính từ: nói được 很突然, 太突然了, 突然的消息. 忽然 thì chỉ làm trạng từ, đứng trước động từ và hết nhiệm vụ ở đó.

Cách thử vì thế rất gọn: chỗ nào đặt được chữ 很 vào trước thì chỗ đó phải là 突然. Còn 忽然 sống trong mạch kể, nơi việc vừa xảy ra xong — 我忽然想起一件事, 忽然下起了大雨，大家都跑了. Nó đứng được cả trước lẫn sau chủ ngữ, nhưng bao giờ cũng dính liền vào động từ phía sau, không quay lại làm lời nhận xét về chính sự việc đó.