左右zuǒyòutả hữu

Nghĩa ít ai học trước lại là nghĩa mở ra được cả từ: 左右 làm động từ, nghĩa chi phối. 这件事不是他一个人能左右的 — chuyện này một mình anh ta không xoay được. Hình dung rất cụ thể: kẻ đẩy được vật sang trái hay sang phải chính là kẻ đang cầm lái. Từ hai phía của bàn tay đến quyền quyết định, tiếng Trung chỉ đi một bước.

Cặp chữ này người Việt vẫn dùng, nhưng đã dồn hết vào một địa hạt: chính trị. Cánh tả, cánh hữu, tả khuynh, hữu khuynh — hồ sơ của cả hai chữ đều ghi sẵn nhánh nghĩa ấy bên cạnh nghĩa trái phải thường ngày. Ngoài chỗ đó ra, muốn nói chuyện đường sá thì ta quay về trái, phải, hai bên: 过马路要先看左右 là nhìn hai bên trước khi sang đường.

Còn nghĩa "khoảng chừng" thì đi kèm một điều kiện ít người để ý: trước nó phải là một lượng đo được, có đơn vị hẳn hoi. 三十岁左右, 六点左右, 两个小时左右, 三百块左右 — tuổi, giờ, thời lượng, tiền. Một tính từ trần hay một lượng mơ hồ thì nó không bám vào được; không ai nói 很多左右. Muốn ước lượng mà chưa có con số nào trong tay thì phải đổi sang 差不多.

Điều đáng nhớ là ba nghĩa ấy không lẫn vào nhau bao giờ, vì mỗi nghĩa đứng một chỗ khác nhau trong câu. Sau con số là "khoảng chừng"; sau động từ như 看 là "hai bên"; đứng ở vị trí động từ, có cả tân ngữ hoặc có 能 đằng trước, là "chi phối". Nhìn chỗ đứng trước, tra nghĩa sau.