做梦zuòmèngtố mộng

Nửa sau của từ này người Việt thuộc nằm lòng: 梦 là mộng, chữ của giấc mộng, ác mộng, mộng du, mộng tưởng. Nửa đầu mới là chỗ đứt gãy. 做 đọc tố, một âm Hán-Việt hầu như không ai dùng, nên ghép lại thành tố mộng thì tai ta không bắt được gì cả.

Lý do rất cụ thể: tiếng Việt vay chữ "làm" của tiếng Hán ở một chữ khác — 作, đọc tác, và vay rất đậm: tác phẩm, sáng tác, công tác, hợp tác, thao tác. Trong tiếng Trung, 做 và 作 là một cặp sinh đôi cùng đọc zuò, rất dễ viết nhầm nhau; 做 mang bộ 人 (nhân), người, còn nghĩa thì chia nhau: 作 thiên về cái trừu tượng, 做 lo phần việc tay chân đời thường.

Mà "việc đời thường" thì 做 ôm gần hết. 做饭 là nấu cơm, 做菜 là làm món ăn, 做作业 là làm bài tập, 做生意 là buôn bán, 做客 là sang chơi nhà người ta. Tiếng Việt mỗi trường hợp lại đổi một động từ riêng — nấu, làm, buôn, sang — còn tiếng Trung cứ 做 rồi gắn danh từ vào sau. Nhìn theo lối ấy thì giấc mơ cũng chỉ là một danh từ nữa xếp vào hàng.

Vì là "động từ + danh từ" thật, 做梦 tách ra được: muốn nói mơ một giấc thì chen số lượng vào giữa, 做了一个梦. Chữ 梦 mang bộ 木 (mộc, cây); theo lối chiết tự truyền thống, phần trên là cây cối, phần dưới là 夕 buổi tối — đêm nằm dưới lùm cây mà thấy mộng. Và cũng như ta, họ dùng nó để dội gáo nước lạnh: 别做梦了, đừng mơ nữa.