件jiànkiện

Chữ 件 mang bộ 人 (nhân) – hình ảnh con người. Thành phần bên phải là 牛 (ngưu, con trâu), nhưng ở đây nó không mang nghĩa trâu bò. Theo lối chiết tự truyền thống, 牛 góp mặt với vai trò gợi âm đọc, còn ý nghĩa lại xoay quanh việc con người phân chia, sắp xếp đồ vật thành từng đơn vị riêng lẻ.

Từ hình ảnh một người đứng trước các món đồ được tách bạch, 件 dần mang nghĩa chỉ từng cái, từng chiếc – những thứ có thể đếm được và thường đi thành món riêng. Rồi từ đồ vật cụ thể, nó mở rộng sang những thứ trừu tượng hơn: một việc, một vụ. Điểm chung vẫn là ý niệm về một đơn vị rời, có ranh giới rõ ràng.

Trong tiếng Việt, âm Hán-Việt kiện tồn tại với nghĩa khác hẳn. Ta nói sự kiện, điều kiện, văn kiện – ở đây kiện là một yếu tố cấu tạo từ, chỉ sự việc hay tài liệu, chứ không bao giờ đứng một mình làm lượng từ như cái hay chiếc. Đây là một trường hợp thú vị: cùng một gốc chữ, nhưng tiếng Trung dùng nó để đếm, còn tiếng Việt lại mượn âm để tạo danh từ.