写xiětả

Chữ “tả” (写) mang trong mình một câu chuyện thú vị về sự dịch chuyển. Phía trên là bộ mịch (冖), vốn là hình ảnh của một tấm khăn che phủ. Phía dưới, theo lối chiết tự truyền thống, là hình ảnh một con chim ác là đậu trên cành, gợi ý niệm về sự “đặt xuống”, “an định” một thứ gì đó từ trên cao xuống dưới mái che.

Từ ý niệm “đặt xuống” ấy, người xưa liên tưởng đến việc rót, trút một chất lỏng từ bình này sang bình khác. Rồi ý niệm ấy lại tiếp tục chảy tràn sang một lĩnh vực trừu tượng hơn: hành động trút những suy nghĩ, hình ảnh trong đầu ra một bề mặt khác. Đó chính là “viết” và “vẽ” – những cách con người “trút” tâm trí mình ra ngoài.

Điều đặc biệt là khi từ này du nhập vào Việt Nam, âm Hán-Việt “tả” đã không dừng lại ở nghĩa “viết” như trong tiếng Trung hiện đại. Nó tiếp tục trôi thêm một bước nữa, từ việc “trút” hình ảnh ra giấy, chuyển thành nghĩa “miêu tả, diễn tả” bằng lời nói. Vì thế, người Việt nói “miêu tả” một khung cảnh, nhưng lại dùng “viết” chứ không dùng “tả” khi nói về hành động cầm bút. Đó là một cuộc chơi chữ đầy tinh tế giữa hai nền văn hóa.