男nánnam

Chữ nam (男) là một bức tranh thu nhỏ về sự phân công lao động trong xã hội nông nghiệp cổ đại. Nó được ghép từ bộ điền (田 – ruộng) ở trên và bộ lực (力 – sức mạnh) ở dưới. Hình ảnh một người dồn sức lực trên cánh đồng đã trở thành biểu tượng cho nam giới, người trụ cột đảm đương việc nặng trong gia đình và làng xóm.

Cách cấu tạo này phản ánh một quan niệm xã hội rất rõ ràng: đàn ông gắn liền với sức lao động chân tay, với ruộng vườn và công việc đồng áng. Từ nét nghĩa gốc đó, chữ nam mở rộng để chỉ phái mạnh nói chung, rồi chỉ con trai trong mối quan hệ gia đình. Đây là một trong những chữ Hán mà mối liên hệ giữa hình và nghĩa vẫn còn rất minh bạch, dễ nhận ra ngay cả với người mới học.

Với người Việt, chữ này thuộc trường hợp hiếm hoi mà âm Hán-Việt và từ thuần Việt trùng khít hoàn toàn. Ta nói nam giới, nam nhi, con trai hay đàn ông đều dùng chung một âm “nam” mượn từ tiếng Hán. Sự đồng nhất này khiến chữ nam trở thành một trong những mắt chữ dễ nhớ nhất, vừa quen tai vừa dễ liên tưởng đến hình ảnh sức mạnh trên đồng ruộng mà tổ tiên đã gửi gắm.