和héhòa

Chữ hoà 和 mang trong mình một hình ảnh rất cụ thể về sự hài hoà. Bên phải là bộ khẩu 口 – cái miệng, tượng trưng cho lời nói, âm thanh. Bên trái là chữ hoà 禾, vốn chỉ cây lúa đang trĩu hạt, ở đây vừa góp âm đọc vừa gợi đến sự no đủ, êm ấm.

Ghép hai phần này lại, người xưa như muốn vẽ nên một khung cảnh: lời nói hoà cùng lời nói, như những bông lúa chín ngả vào nhau trong gió, tạo nên một khúc nhạc êm tai. Từ ý niệm về âm thanh hài hoà, chữ mở rộng ra để chỉ mọi trạng thái dung hợp, không xung đột – đó chính là sự hoà hợp, hoà bình.

Từ một động tác “cùng cất tiếng hát”, chữ hoà dần mang thêm chức năng ngữ pháp, trở thành từ nối “và, cùng với”. Đây là một bước chuyển nghĩa tự nhiên: khi hai sự vật cùng hiện diện một cách hoà thuận, không tách biệt, chúng “hoà” vào nhau.

Với tiếng Việt, âm Hán-Việt “hoà” đi thẳng vào đời sống với nghĩa gốc tốt đẹp nhất của nó. Ta nói hoà bình, hoà thuận, hoà nhã – tất cả đều xoay quanh cái lõi “không xung khắc” mà chữ đã gói ghém từ hình ảnh lúa và lời.