口kǒukhẩu

Theo lối chiết tự truyền thống, nét vẽ của chữ khẩu 口 mô phỏng một cái miệng đang mở — đường viền ngoài là khuôn miệng, khoảng trống bên trong là khoang miệng. Bộ thủ của nó cũng chính là nó. Từ cái miệng con người, chữ này mở rộng ra chỉ mọi lối mở, lối thông: cửa hang, cửa ải, cửa sông. Tiếng Việt mượn nguyên cách nhìn ấy trong cửa khẩu.

Miệng là bộ phận để ăn, nên khẩu dần mang thêm nghĩa chỉ người — mỗi cái miệng là một người cần nuôi. Nhân khẩu trong sổ hộ tịch đúng là logic đó: đếm miệng ăn là đếm người. Từ đấy 口 thành lượng từ đếm người trong một nhà, 三口人 là ba người.

Người Việt giữ khẩu ở tầng chữ nghĩa chứ không ở tầng đếm: ta nói nhân khẩu, khẩu phần, khẩu vị, khẩu hiệu, khẩu trang, nhưng đếm người thì dùng "ba người" chứ không bao giờ "ba khẩu". Và khẩu khí trong tiếng Việt không phải hơi thở — đó là cái giọng, cái thần toát ra từ lời nói.

Chỗ hai bên gặp nhau nằm ở cách nhìn: cùng một cái miệng, vừa là bộ phận cơ thể, vừa là biểu tượng cho sự sống, vừa là nơi lời nói đi ra. Khác biệt chỉ ở chỗ tiếng Trung còn dùng nó để đếm, còn tiếng Việt đã giao việc ấy cho chữ khác.